در میان گیاهان مختلف ، صدها گونه گیاه می توان یافت که از گل آنها نوش ( شهد ) ترشح می شود ،
اما تعدادی از آنها می توانند شهد به اندازه کافی ترشح کنند و این ماده خام را برای زنبوران عسل فراهم آورند .
مهم ترین گیاهان عسل زا در ایران عبارتند از :
1 – انواع یونجه ها : یونجه باغی ، یونجه معمولی .
2 – انواع شبدر ها : شبدر سفید ، قرمز ، شیرین .
3 – گیاهان وحشی : گل قاصد ، انواع کنگر ، تلخه ، آویشن ، کاکوتی ، گرز ، گون و ده ها گونه دیگر.
4 – سایر گیاهان : اسپرس ، پنبه ، آفتابگردان ، گندم سیاه ، گشنیز ، ریحان ، نعناع ، سماق ، تمشک ، توت فرنگی ،
مرکبات ، سیب ، آلبالو ، بادام ، آلو ، اقاقیا ، لیلکی ، انگور فرنگی ، انگور معمولی ، بید ، درخت جوالدوز ، مریم گلی ، سویا ،
سیاه دانه ، گشنیز ، کنار ، پیاز و جعفری .
ویژگی های بعضی از عسل های طبیعی
1 – عسل اقاقیای سفید : عسل اقاقیا یکی از بهترین انواع عسل است .
به هنگام مایع کاملا شفاف بوده به هنگام کریستالیزاسیون یا بلوری کردن (رس کردن ) رنگ آن به سفیدی برف می شود.
عسل اقاقیا شامل 36 درصد گلوکز و 40 درصد فروکتوز می باشد .
زنبورها از یک هکتار اقاقیای سفید 1700 کیلوگرم عسل تولید می کنند .
2 – عسل سیب : عسل سیب به رنگ زرد کم رنگ با عطری بی نظیر و شیرینی مطبوعی است .
دارای 32 درصد گلوکز و 42 درصد فروکتوز بوده و از شکوفه های سیب جمع آوری می شود .
یک هکتار شکوفه سیب حدود 40 کیلوگرم عسل می دهد .
3 – عسل زرشک : عسل زرشک به رنگ زرد طلایی با عطر مطبوع و طعم شیرین دلچسبی می باشد .
عسل زرشک باعث تصفیه خون می شود .
ادامه دارد ....
عسل به علت خواص بسیار زیاد و قیمت نسبتا بالایی که دارد همواره مورد توجه سودجویان بوده و با دست زدن به تقلب در آن
درآمد زیادی نصیب آنان می شود .
گاهی اوقات اجبارا یا عمدا عسل را از تغذیه مصنوعی زنبوران یا محلول آب و شکر و یا شیره انگور و توت تهیه می کنند
و آن را به جای عسل طبیعی می فروشند ،
این عسل دارای هیچ عطر و طعم مطبوعی نبوده و مسلما خواص عسل گل های مختلف را ندارد و
استاندارد آن را جزء عسل های طبیعی نمی داند .
در بعضی از کشور ها از جمله ایران گاهی عسل را به روش های مختلف با شکر و یا گلوکز مایع مخلوط می کنند
که این یک نوع تقلب در استحصال عسل محسوب می شود .
عین این کار قبلا در آمریکا نیز انجام می شده است
و دولت آمریکا به ناچار در سال 1926 در فصل مقررات راجع به دارو و غذا یک ماده تنبیهی برای آن قرار داد .
« بر اساس این ماده مخلوط کردن عسل با هر نوع ماده قندی دیگر برای فروشنده جرم محسوب می شود . »
عسلک
بعضی از حشرات راسته جوربالان مانند شته ها و شپشک ها ضمن تغذیه از نباتات مختلف ، کربوهیدرات (مواد قندی )
اضافی خود را روی سطح برگ های نباتات مورد تغذیه دفع می کنند .
در مواردی که در طبیعت شهد کمیاب باشد زنبور عسل بالاجبار مواد قندی مذکور و همچنین سایر ترشحات شیرین گیاهان
( به غیر از شهد گل ها ) را جمع آوری و پس از تبدیل به صورت عسل در داخل سلول های قاب ذخیره می نماید این نوع عسل
که عسلک نامیده می شود از نظر عطر ، رنگ و مواد متشکله ، از کیفیت کمتری نسبت به عسل معمولی برخوردار است .
عسلک در مقایسه با عسل تیره تر و لوولوز و دکستروز کمتری دارد .
قندهای مرکب ، مواد معدنی ، نیتروژن و مواد اسیدی عسلک بیشتر از عسل می باشد.
در برخی از انواع عسل ،مقدار خیلی ناچیزی رادیوم وجود دارد
و این عمل با پوشاندن شیشه های عسل با فیلم های حساس
عکاسی و پوشانیدن آن با کاغذ سیاه و مشاهده تصاویری از تشعشع رادیوم در کاغذ حساس عکاسی ثابت شده است .
این خاصیت مربوط به خاک و زمینی است که گیاهان عسل زا در آن رشد کرده اند .
عسل طبیعی
بر طبق تعاریف موجود در کشور های پیشرفته و کشور ما ایران عسل به شهد گل ها اطلاق می شود
که زنبور عسل پس از تغذیه از گیاهان مختلف ساخته باشد .
حال اگر زنبوری به جای شهد گل ها از قند سفید یا شکر استفاده نماید فرآورده آن را نمی توان عسل نامید .
زنبوران عسل دارای نیروی ذاتی هستند که گل های مفید را از غیرمفید تشخیص می دهند ،
آنها با علاقه فراوان سراغ تمام گیاهان طبی و گل های شفابخش می روند
و عصاره ذی قیمت این گل های قشنگ و مفید را گرفته و به بهترین شکل در اختیار ما قرار می دهند .
این عسل کاملا طبیعی و سرشار از مواد غذایی و حیات بخش بوده و می تواند عمده نیازهای غذایی را برطرف کند ،
زیرا که تمام عناصر و املاح و ویتامین هایی را که گل فراهم می کند و زنبور می پروراند و آن را قابل جذب در خون می سازد را دارا می باشد .
« از طرفی کیفیت عسل طبیعی 10 برابربیشتر از عسل مصنوعی است که از دادن آب و شکر به زنبوران به دست می آید .
عسل مصنوعی صرفا برای تغذیه زنبوران تا حدی مناسب بوده و برای انسان اهمیت چندانی ندارد » .
عسل غنی شده با ویتامین
امروزه هر فردی اهمیت چشمگیر ویتامین ها را می شناسد و می داند
که وجود مقادیر خیلی ناچیز نه تنها برای مصونیت بدن در برابر ناخوشی های گوناگون بلکه برای افزایش پایداریش در برابر
عفونت ها و شرایط بد زندگی کافی است .
به مواد و ترکیباتی شبیه عسل اطلاق می شود که بدون دخالت زنبور ساخته می شود
و معمولا از قند نیشکر و میوه های شیرین مانند :
خربزه ، هندوانه ، کدوی تنبل و خرما در ساختن چنین عسل هایی استفاده می کنند.
هر چند به عنوان عسل از آنها نام برده می شود اما این مواد ، عسل نیستند
بلکه از تغلیظ آبمیوه ها به طزیق مصنوعی و صنعتی به دست می آیند .
این روش در ایران متداول نیست ولی در بعضی از کشور های خارجی مرسوم است .
در ایسران هم در سال های اخیر طرح تحقیقاتی تولید عسل از خرما توسط محققین کشورمان آغاز شده که جا دارد
جهت روشن شدن مطلب به خلاصه ای از این طرح تحقیقاتی اشاره شود .
عسل خرما برای نخستین بار در کشورمان در سال 1370 توسط موسسه تحقیقاتی مهندسی زراعی وزارت جهاد کشاورزی از
خرماهای ضایعاتی درجه 3 و 4 تولید و به مردم عرضه شد .
این عسل عصاره تغلیظ شده خرما می باشد که از طریق عملیات فیزیکی از نظر رنگ و عطر و مزه مورد پروسس قرار گرفته
و تمام موارد ناشناخته شده آن در مقیاس آزمایشگاهی شناخته شده است
و تا سرحد امکان به شرایط فیزیکی و شیمیایی عسل حاصله از زنبور عسل برسد .
تولید عسل خرما که در این تحقیق دنبال شده بود عصاره خرما می باشد
که به وسیله استخراج و جداسازی جامد – مایع به وسیله فیلتراسیون بی رنگ و بی عطر و تا حدی خوش طعم می شود
و سپس در شرایط خاصی از درجه حرارت و فشار به نحوی که دوباره شکل ظاهری نامناسبی به خود نگیرد به حدی تغلیظ شده است
که آب موجود در آن پایین تر از حداقل لازم برای رشد باکتری ها قرار بگیرد .
این عسل که خصوصیات فیزیکی و شیمیایی بسیار نزدیکی با عسل طبیعی کندو دارد ، از هر نوع خرما و از هر درجه ای قابل بازیافت است .
عسل را به روش های مختلف تقسیم بندی و نام گذاری کرده اند .
سه نوع عسل که استثنایی هستند تعریف می شوند .
عسل سمی
ثابت شده است که عسل حاصله از بعضی گیاهان برای انسان سمی بوده و
ایجاد مسمومیت و عوارضی از قبیل اسفراغ ، سرگیجه و عدم تعادل می نماید
چون حاوی نوعی گلوکزید مسموم کننده است .
این نوع عسل ها برای خود زنبور سمی نبوده و زنبوران آن را به راحتی مصرف می کنند و در مناطقی که گیاهان سمی می رویند و
زنبوران عسل جمع آوری می کنند زنبوران می توانند از این مناطق برای تولید موم و بچه کندو استفاده نمایند .
گیاهانی نیز وجود دارد که نوش و گرده تولیدی آنها برای زنبور عسل سمی است
و عسل حاصل از آن برای انسان نیز مسموم کننده است .
مطالعات گوناگون نشان داده اند که عسل حاصل از شهد گیاهان زهری مانند :
بنکدانه ، گل انگشتانه ، خرزهره ، شوکران ، گل پنجه اعلی و غیره هرگز برای آدمی زهرناک نیستند .
نوعی گیاه که عسل تهیه شده از آن انسان را مسموم می کند نهالی است که این نوع عسل اگر چه برای انسان مضر است و خوردن آن عوارضی مانند :
استفراغ ، سرگیجه و درد شدید معده ایجاد می کند ولی در خود زنبور کوچکترین تاثیری نداشته به طوری که می تواند مورد مصرف زمستانی او قرار بگیرد .
عسلی که بوئیدن آن تولید عطسه می کند و یا نوشیدنش سکر و مستی می آورد و چشیدنش گلو را می سوزاند
این عسل ها مسموم کننده هستند و برای تغذیه مناسب نمی باشد .
ثابت شده است که عسل سمی موجود در شهد گل های آزاله و گل صدتومانی به وجود می آید .
خوراندن 10 گرم عسل سمی به خوکچه های آزمایشی باعث لرزش فک ، استفراغ و تشنج شده در حالی که خوراندن 14 گرم از آن به سایر حیوانات باعث مرگ آنها می گردد .
سم موجود در عسل پایدار نبوده و در صورت نگهداری طولانی مدت عسل حتی در شرایط عادی از سمیت آن کاسته می شود .