رنگ
اطلاعات نسبتا کمی در مورد ترکیبات مسئول رنگ عسل وجود دارد .
رنگ عسل نیز مانند سایر ویژگی های آن بسیار متغیر است .
عسل طبیعی تقریبا بی رنگ بوده یا بین زرد نخودی تا قهوه ای تیره متغیر است .
فیلینبیوج و ریزیکی دریافتند که رنگ عسل کم رنگ کمتر در آب و بیشتر در چربی حل می شود ،
عکس این مسئله در مورد عسل تیره رنگ صادق است .
رنگ های حلال در چربی طبیعتا از نوع کاروتینوئیدها هستند .
براون پلی فنول هایی را در 25 مورد از 92 نمونه عسل کشف کرد و مشاهده نمود که در معرض هوا به مواد تیره رنگ اکسید می شوند .
اکیگو و همکاران معتقدند که رنگ عسل از ملانوئیدین حاصل از واکنش آمینو-کرپنیل و رنگدانه فلاونوئیدی که شهد یا عسل ازگرده استخراج می کند تشکیل می شود
که محصول واکنش قند با اسیدهای آمینه است .
تاثیر محیط اسیدی بر قند ها و نیز واکنش مواد فنولی با آهن به طور طبیعی یا از طریق ظرف یا وسایل فرآوری در رنگ عسل دخالت دارند .
عسل پس از حرارت دیدن یا ذخیره شدن تیره رنگ می شود .
به طور کلی رنگ و طعم به یکدیگر وابسته اند به طوری که عسل های روشن طعم ملایم و عسل های تیره طعم تند دارند .
رنگ معمولا یک عامل کیفی در رده بندی رسمی نبوده ولی بعضی کشور ها از آن در سیستم رده بندی رسمی استفاده می کنند .
این ترکیب حاصل تجزیه قند های ساده به ویژه فروکتوز در شرایط اسیدی است ،
که طی عمل آوری شهد در کندو در صورتی که میزان فروکتوز و اسید کافی باشد آغاز می شود .
مواد مسموم کننده
هنگامی که ترکیبات مسموم کننده طبیعی گیاهان را مورد بررسی قرار می دهیم ، مشاهده می کنیم که انتقال آنها از شهد به عسل به سادگی انجام پذیر است ولی چون زنبورداران از زمان شکفتن گل هایی با شهد مسموم ،آگاهند و سعی می کنند عسل آنها را وارد بازار نکنند.
رایحه و طعم
زنبورداران و مصرف کنندگان عسل رایحه و طعم آن را مهمترین ویژگی عسل می دانند ولی اطلاع چندانی در این خصوص ندارند.
معمولا تاثیر روش زنبورداری و عملیات فرآوری بر طعم عسل نادیده گرفته می شود .
یادآوری عطر و طعم لذت بخش عسل تازه خوشایند است ، ولی اغلب طعم عسل تجاری چندان برای ما لذت بخش نیست.
طعم عسل معمولا بستگی به منبع شهد دارد احتمالا به همان اندازه که منبع شهد گیاهان متفاوت است ، عطر و طعم عسل ها نیز متفاوت است .
بعضی عسل ها فقط اهمیت محلی دارند ،
معمولا عسلی که در یک منطقه مطلوب است فقط در آن منطقه به سایر عسل ها ترجیح داده می شود
زیرا از سنین کودکی با عطر و طعم آن آشنا هستند .
برخی عسل ها از نظر انسان قابل مصرف نبوده ولی برای تغذیه زنبور ها قابل استفاده است ،
بعضی زنبورداران بسیار ماهر این عسل ها را وارد سایر فرآورده ها می کنند .
طعم مطلوب عسل معمولا در اثر حرارت و شرایط ذخیره سازی نادرست آسیب می بیند .
حرارت زیاد علاوه بر کاهش رایحه فرار عسل طعم اصلی آن را از بین برده و طعم ناخوشایند قند ،اسید ها و مواد پروتئینی را به آن می دهد .
البته برای جلوگیری از شکرک زدن و فاسد شدن عسل بدون این که به طعم آن آسیبی برسد
می توان عسل را حرارت داد به شرطی که به میزان حرارت و مدت زمانی که عسل در معرض حرارت قرار می گیرد توجه بسیار شود .
برای حفظ کیفیت عسل بلافاصله پس از حرارت دادن باید حرارت قطع گردد .
مدت ذخیره سازی عسل نیز می تواند طعم آن را بسیار کاهش دهد .
عسل نیز مانند سایر محصولات طبیعی حاوی مواد ارگانیک فرار است .
معمولا یک طعم اصلی در تمام عسل ها مشترک است
زیرا تقریبا گل ها همان ویژگی های طعم عسل را داشته و ویژگی های متداول طعم اصلی عسل از اجزاء فرار شهد گل ها گرفته می شود .
ادامه مطلب در پست بعدی...
پروتئین ها
علاوه بر پروتئین های آنزیمی مقدار اندکی پروتئین در عسل وجود دارد ، که مانند سایر ترکیبات در انواع عسل متفاوت است .
وجود ماده پروتئینی قابل رسوب ، اساس آزمایش ها اولیه برای تشخیص عسل طبیعی از تقلبی بوده است .
پاینی و همکاران حدود نیمی از ماده کلوئیدی عسل را پروتئین دانستند .
هلیوی دو نوع پروتئین با وزن مولکولی 000/73 و 000/146 را در عسل گزارش کرد ، سپس وایت و کاشنیر 4تا 7 جزء مختلف ماده پروتئینی را یافتند که 4 مورد آن از زنبور بود .بریگز و دیمایر 5 پروتئین را در عسل گزارش کردند .
پیچیدگی پروتئین های بعد ها با روش های جدیدی تفکیک شد و مشخص گردید .
اسیدهای آمینه
بخش عمده نیتروژن غیر پروتئینی در اسید های آمینه وجود دارد .
این مواد با روش های حساس ویژه ای بررسی شده اند .
وایت نتایج تحقیقات پنج محقق را در مورد 18 اسید آمینه خلاصه کرده است .
پیترو اطلاعات سه طرح مطالعاتی دیگر را جمع آوری کرده است . داویز از نسبت های تعدادی اسید های آمینه برای شناسایی منطقه تولید عسل استفاده کرده است ، در این تحقیق 98 نمونه عسل از 11 کشور مورد بررسی قرار گرفته است .
عسل دارای حداقل 6 نوع ویتامین است که مقدار آنها کم و متفاوت است .یک ماده جالب توجه عسل اسید اسکوربیک است که وایت آن را مورد مطالعه قرار داده است .گریبیل با یک روش شیمیایی و با ارزیابی زیستی عسل نشان داد که تقریبا 100 تا 300 میلی گرم اسید اسکوربیک در هر 100 گرم عسل وجود دارد .رحمانیان و همکارانش گزارش کردند که عسل دماوند ایران در هر 100 گرم حاوی 18 تا 240 میلی گرم اسید اسکوربیک است و مصرف عسل را به عنوان منبع ویتامین سی و جبران کمبود آن توصیه کردند .
پایان
اسید ها
اسید های عسل به دلیل شیرینی زیاد آن به خوبی در دهان احساس نمی شوند .
با این حال اسید ها نقش مهمی در طعم عسل دارند.
در گذشته تصور می شد که میزان اسید سیتریک بیشتر از سایر اسیدها بوده و مقادیر اسید فرمیک ، اسید استیک ،
اسید بوتیریک ، اسید مالیک و اسید ساکینیک کم است ولی استینسو نشان داد
که بیشترین اسید عسل اسید گلوکنیک بوده که از دکستروز به دست می آید ،
همچنین اسیدلاکتیک و اسیدت پیروگلوتامیک نیز در عسل یافت .
سال ها پیش عقیده بر این بود که اسید اصلی عسل اسید فورمیک است به طوری که اسیدیته عسل سالها به صورت درصد اسیدفورمیک گزارش می شد.
امروزه در قوانین خاص مواد غذایی این اسیدیته به صورت میلی اکی والان در کیلوگرم عسل نشان داده می شود .
اسید گلوکنیک هر نوع عسل عمدتا حاصل فعالیت گلوکز اکسید از آن بوده که زنبور در حین فرآوری ، به عسل می افزاید .
تغییرات این اسید احتمالا چگونگی تبدیل کامل شهد به عسل در شرایط مختلف محیطی ،
داخل کندو و میزان مقاومت و تراکم قند شهد را نشان می دهد .
مواد معدنی عسل به طور متوسط 17 % وزن آن را تشکیل داده و بین 0/02 تا 1 % بسیار متفاوت است.عسل تیره نسبت به روشن مواد معدنی بیشتری دارد .
محققان با آزمایشات خود نشان داده اند که افزودن عسل به چای رنگ آن را تیره می کند زیرا عسل مقدار زیادی آهن دارد .
میزان سدیم عسل به مراتب کمتر از پتاسیم است .
آنزیم ها
آنزیم ها مواد پیچیده ای از پروتئین ها بوده و در سلول ها زنده به وجود می آیند .
آنها در فعل و انفعالات حیاتی موجودات نقش مهمی را بر عهده دارند وجود آنزیم ها باعث می شود که حتی در لوله آزمایش واکنش ها به راحتی انجام شوند این در حالی است که بشر هنوز نتوانسته هنگام نبودن آنزیم ها این واکنش ها را ایجاد کند.
ادامه ی مطلب در پست بعدی....
ترکیبات عسل ها به نوع گل هایی که از آنها شهد جمع آوری می شود
بستگی دارد و ترکیبات متوسط یک عسل برای همه عسل ها قابل استفاده نیست.
تنوع ترکیبات عسل های مختلف یکی از جالب ترین ویژگی آنها است .
هر نوع عسل طعم و رنگ خاصی داشته و از انواع دیگر قابل تشخیص است .
همچنین هر عسل دارای ویژگی های ثابت دیگری مانند مقادیر نسبی انواع قند ها ، اسید ها ، ترکیبات نیتروژن و مواد معدنی است .
رطوبت
مقدار رطوبت عسل شان مقدار آبی است که پس از فرآوری شهد توسط زنبور ها در عسل باقی می ماند ،
که به عواملی مانند شرایط آب و هوایی ، رطوبت اولیه شهد ، میزان تراوش ، قدرت کندو و برداشت عسل قبل از فرآوری و شرایط ذخیره عسل بستگی دارد .
مقداررطوبت یکی از مهمترین ویژگی های عسل بوده که بر حفظ کیفیت ،
شکرک زدن و حجم کل عسل تاثیر زیادی دارد .
بعضی زنبور داران برای تعیین رطوبت عسل به حدس و تخمین روی می آورند .
رطوبت عسل به وسیله رفرکتومترقابل اندازه گیری است .
قند ها
به طور کلی قند هایی که در ارتباط با زنبور عسل هستند به صورت زیر طبقه بندی می شوند :
مونوساکاریدها ، دی ساکارید ها ، تری ساکارید ها
بیش از 95 % بخش جامد عسل را کربوهیدرات ها تشکیل می دهند که عمدتا قند های ساده یا مونوساکارید ها می باشند .
قندها براساس اندازه و پیچیدگی مولکولی طبقه بندی می شوند ، مونوساکارید ها شکل ساختمانی بسیار پیچیده ای دارند.
قندهای بسیار پیچیده تری مانند اولیگوساکارید ها دارای سه یا تعداد بیشتری قند ساده بوده که اکثر آنها در عسل هستند .
یکی از ویژگی های مهم عسل که تاثیر زیادی بر خواص فیزیکی آن دارد فراوانی لوولوز نسبت به دکستروز بوده که نسبت آنها بستگی به خصوصیات منبع عسل دارد .
ادامه ی مطلب در پست بعدی...